Η Μετεγκατάσταση των Αναργύρων σε Ομηρία – Νομοθετημένη Υποχρέωση ή Θεσμική Εκτροπή;

Θεατής στην κοινωνική αδικία ο Περιφερειάρχης

Το ζήτημα της Μετεγκατάστασης των Αναργύρων, τέθηκε από την Παράταξη μας στο πρόσφατο Περιφερειακό Συμβούλιο ΛΟΓΟΔΟΣΙΑΣ, καθώς βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Η εξέλιξή του θα καθορίσει αν η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας θα αποτελέσει παράδειγμα δίκαιης κοινωνικής αποκατάστασης και αναπτυξιακής προοπτικής ή αν, αντίθετα, θα οδηγηθεί σε νέα κοινωνική αναστάτωση, δημογραφική απώλεια και οικονομική ζημία.

Η Μετεγκατάσταση των Αναργύρων, τόσο πριν όσο και μετά την κατολίσθηση στο Ορυχείο Αμυνταίου, εξελισσόταν βάσει συγκεκριμένου και σαφούς νομοθετικού πλαισίου, με την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας να έχει κεντρικό και θεσμοθετημένο ρόλο.

Από το 2011 (Ν. 3937/2011) μέχρι και τις τροποποιήσεις του 2014, 2017 και 2018, η Πολιτεία:

• νομοθέτησε τη μετεγκατάσταση λόγω της δραστηριότητας της ΔΕΗ,
• όρισε ρητά ότι το τίμημα της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης εισπράττεται από τον Δήμο υποδοχής για την κατασκευή των βασικών υποδομών του νέου οικισμού,¹
• περιέγραψε τον  τρόπο εκτέλεσης της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης του οικισμού Αναργύρων στο πλαίσιο της μετεγκατάστασής του².
• ανέθεσε στην Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας τον ρόλο του φορέα υλοποίησης της απαλλοτρίωσης και της ωρίμανσης των έργων.³

Οι κάτοικοι των Αναργύρων, με αποφάσεις της Λαϊκής Συνέλευσης και με δημοψήφισμα το 2015, επέλεξαν ως τόπο μετεγκατάστασης τη θέση Κουρί του Δήμου Εορδαίας. Η επιλογή έγινε αποδεκτή από τα Δημοτικά Συμβούλια Εορδαίας και Αμυνταίου και στηρίχθηκε σε ώριμες μελέτες.

Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας χρηματοδότησε μέχρι σήμερα με 944.000 ευρώ συνολικά 24 μελέτες (Α΄ και Β΄ Φάσης), οδηγώντας τη διαδικασία σε πλήρη ωριμότητα.

Τον Νοέμβριο του 2023, το Ελληνικό Δημόσιο κατέβαλε 58,4 εκατ. ευρώ για τις αποζημιώσεις των κατοίκων και κατέθεσε στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων την αποζημίωση των δημοτικών ακινήτων.

Ο Δήμος Αμυνταίου εισέπραξε 3.949.679,62 ευρώ, τα οποία ενέγραψε στον προϋπολογισμό του ως «Έσοδα Απαλλοτρίωσης Αναργύρων»⁶.

Ωστόσο, αντί –όπως ορίζει ρητά ο Ν. 4273/2014– να μεταφερθούν τα ποσά αυτά στον Δήμο υποδοχής ¹ (Δήμο Εορδαίας), -προφανώς μέσω Προγραμματικής Σύμβασης^4– για την κατασκευή των έργων υποδομής του νέου οικισμού, ο Δήμος Αμυνταίου τα διέθεσε σε άλλα έργα, θεωρώντας τα αποζημίωση για τον ίδιο.

Για τη νομιμότητα των ενεργειών του επικαλείται απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου – Δυτικής Μακεδονίας , στην οποία προσέφυγε και τον δικαίωσε, με το σκεπτικό ότι η αποζημίωση, που καταβλήθηκε δεν έχει χαρακτήρα κρατικής επιχορήγησης για τη χρηματοδότηση των αναγκών μετεγκατάστασης, αλλά ότι ο ίδιος ο Δήμος Αμυνταίου είναι δικαιούχος της αποζημίωσης.  Ωστόσο σύμφωνα με τηνΑΠΌΦΑΣΗ 12/16-12-2025 η Επιτροπή του Άρθρου 152 της Αποκεντρωμένης Διοίκησης απορρίπτει την προσφυγή του Δήμου Εορδαίας ως Απαράδεκτη λόγω μη Αρμοδιότητας αναφέροντας «…Ως εκ τούτου εκφεύγει της αρμοδιότητας του Γενικού Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, όπως και της παρούσας Επιτροπής του άρθρου 152 του ν. 3463/2006, ο έλεγχος επί της ουσίας του προϋπολογισμού και καλώς η προσβαλλόμενη απόφαση έκρινε την προσφυγή του Δ*** Ε*** κατά της με αριθμ. 148/2025 απόφασης του*** Σ*** Α***, απορριπτέα ως απαράδεκτη….) .

Από την πλευρά τους οι Κάτοικοι και ο Δήμος Εορδαίας, θεωρούν ότι το ποσό αυτό αποτελεί παρακατάθεση για την κατασκευή των έργων υποδομής επικαλούμενοι το Νόμο της Μετεγκατάστασης (Ν4273/2014) και το  Άρθρο 13 παρ13 και την ρητή αναφορά ότι  «….ο δήμος υποδοχής του νέου οικισμού εισπράττει το τίμημα της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης αυτώνπροκειμένου να το χρησιμοποιήσει για την κατασκευή των βασικών υποδομών και υποδομών κοινής ωφέλειας στη νέα θέση του οικισμού…».¹

Με βάση τα παραπάνω, η ερμηνεία του Δήμου Αμυνταίου:

• Ακυρώνει στην πράξη τον νόμο της Μετεγκατάστασης.
• Εισάγει αυθαίρετα την έννοια «αποζημίωσης Δήμου προέλευσης» που δεν προβλέπεται στη νομοθεσία.
• Οδηγεί τη Μετεγκατάσταση των Αναργύρων σε ατέρμονη δικαστική διαμάχη.

Στο ερώτημα αν η Απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αμυνταίου, αλλά και της  Αποκεντρωμένης Διοίκησης, μπορούν να καταργήσουν άρθρα Νόμου, θα το απαντήσει η Δικαιοσύνη.

Ωστόσο το Περιφερειακό Συμβούλιο οφείλει να παρέμβει καθώς, με βάση τα παραπάνω, είναι προφανές ότι η Μετεγκατάσταση Αναργύρων κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια ατέρμονη δικαστική διαμάχη και να μην ολοκληρωθεί.

Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο νομικό. Είναι πρωτίστως πολιτικό και αναπτυξιακό.

Οι κάτοικοι των Αναργύρων, ξεσπιτωμένοι από το 2017, έχουν αποζημιωθεί και ζητούν το αυτονόητο: να χτίσουν τα σπίτια τους στον νέο οικισμό. Η καθυστέρηση των υποδομών απειλεί να οδηγήσει σε νέα δημογραφική απώλεια και σε εκροή επενδύσεων δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ εκτός Περιφέρειας.

Λύση υπάρχει.

Είτε μέσω έκδοσης Κοινής Υπουργικής Απόφασης, όπως προβλέπει η ίδια η νομοθεσία της μετεγκατάστασης⁵.

 Είτε με άμεση πολιτική παρέμβαση της Περιφέρειας, η οποία:

• είναι φορέας υλοποίησης της απαλλοτρίωσης,
• έχει χρηματοδοτήσει τις μελέτες,
• φέρει ευθύνη για την κοινωνική συνοχή και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Για τον λόγο αυτό, το θέμα τέθηκε  στη διαδικασία Λογοδοσίας, καθώς το Περιφερειακό Συμβούλιο, οφείλει να συμβάλλει στην ολοκλήρωση της Μετεγκατάστασης των Αναργύρων:

• για να μην διαρραγεί ο κοινωνικός ιστός μιας κοινωνικής ομάδας,
• για να παραμείνει ενεργή μια Κοινότητα που ξεριζώνεται για άλλη μια φορά και
• για να αποτελέσει η Μετεγκατάσταση μια ανάσα ανάπτυξης, με τα 60εκ€ να μείνουν στη περιοχή και να μην αναγκαστούν οι κάτοικοι να επενδύσουν εκτός Περιφέρειας, όπως πολλές φορές είδαμε να συμβαίνει στο παρελθόν αλλά και σήμερα με την καθυστέρηση των υποδομών στην Νέα Ποντοκώμη.

 Ο Περιφερειάρχης όφειλε ήδη:

1. να φέρει το ζήτημα στο Περιφερειακό Συμβούλιο,
2. να καλέσει τον Δήμο Αμυνταίου να διαθέσει τα ποσά για τον σκοπό που ορίζει ο νόμος,
3. να ζητήσει, αν απαιτείται, άμεσα την έκδοση ΚΥΑ,
4. να διεκδικήσει πόρους από το Εθνικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης για τις ανάγκες όλων των εμπλεκόμενων Δήμων,
5. να διασφαλίσει ότι τα κονδύλια της Μετεγκατάστασης δεν θα χαθούν.

Καλούμε τον Περιφερειάρχη να λογοδοτήσει γιατί:

• δεν στάθηκε στο πλευρό των ξεσπιτωμένων κατοίκων,
• άφησε το ζήτημα να εξελιχθεί σε θεσμική σύγκρουση,
• δεν προστάτευσε τα κονδύλια που δόθηκαν αποκλειστικά για τη Μετεγκατάσταση.

Η Μετεγκατάσταση των Αναργύρων είναι νομοθετημένη υποχρέωση της Πολιτείας από το 2011.
Δεκατέσσερα (14) χρόνια μετά οι κάτοικοι των Αναργύρων βρίσκονται σε ομηρία.

 Δεν υπάρχει άλλος χρόνος για χάσιμο.

Για τον Συνδυασμό «ΕΛΠΙΔΑ»
Γεωργία Ζεμπιλιάδου
Περιφερειακή Σύμβουλος – Επικεφαλής

Παράρτημα

1. Ν4273/2014 το Άρθρο 13 παρ 12και13

«…12. Εφόσον υπάρχουν υποδομές κοινής ωφέλειας και οποιεσδήποτε ανωδομές, που κατασκευάσθηκαν από οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης σε εκτάσεις του Ελληνικού Δημοσίου που δεν έχουν παραχωρηθεί κατά κυριότητα σε αυτούς, ο δήμος υποδοχής του νέου οικισμού εισπράττει το τίμημα της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης αυτών προκειμένου να το χρησιμοποιήσει για την κατασκευή των βασικών υποδομών και υποδομών κοινής ωφέλειας στη νέα θέση του οικισμού.

«…13. Οι βασικές υποδομές και οι υποδομές κοινής ωφέλειας υλοποιούνται, στη νέα θέση μετεγκατάστασης, με πόρους που λαμβάνει ο οικείος δήμος υποδοχής ως δικαιούχος από τις υπό αναγκαστική απαλλοτρίωση εκτάσεις στον αρχικό οικισμό και στα πέριξ αυτού αγροκτήματα και με πόρους που ρητά προβλέπονται στη διάταξη του άρθρου 28 του ν. 3937/2011 (Α΄ 60), και με την αξιοποίηση κοινοτικών και εθνικών προγραμμάτων και άλλων μέσων χρηματοοικονομικής τεχνικής»

• Ν. 4495/2017 άρθρο 147 παρ 5 ( τροποποίηση του Ν 3937/2011 άρθρο 28 παρ 3) «….. Η δαπάνη μεταφοράς και μετεγκατάστασης των οικισμών Ακρινής και Αναργύρων, καθώς και της αποκατάστασης και απελευθέρωσης των εκτάσεων των υφιστάμενων οικισμών, θα βαρύνει κατά το ήμισυ τη ΔΕΗ Α.Ε. και κατά το υπόλοιπο ήμισυ τον Κρατικό Προϋπολογισμό, οι δε αναγκαστικές απαλλοτριώσεις θα κηρυχθούν υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο και θα τις επισπεύδει. Στη βαρύνουσα τον Κρατικό Προϋπολογισμό δαπάνη μετεγκατάστασης των οικισμών Ακρινής και Αναργύρων, καθώς και αυτών της Ποντοκώμης και Μαυροπηγής, μπορεί να συμμετέχει και το καταβαλλόμενο από τη ΔΕΗ Α.Ε. «Τέλος Ανάπτυξης Βιομηχανικών Περιοχών Παραγωγής Ρεύματος», κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 20 του ν. 2446/1996 (ΦΕΚ 276 Α΄), με αποφάσεις των οριζόμενων στις διατάξεις αυτές οργάνων. Το καταβαλλόμενο τέλος διατίθεται κυρίως για την επίσπευση των διαδικασιών μετεγκατάστασης, την ωρίμανση των αναγκαίων έργων, τον πολεοδομικό και αρχιτεκτονικό χαρακτήρα των οικισμών, καθώς και την κατασκευή κοινωφελών δημόσιου χαρακτήρα έργων στα πολεοδομικά κέντρα των εν λόγω οικισμών ….»

• Ν. 4585/2018 άρθρο 18 παρ3 «…(ε) Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας ορίζεται φορέας υλοποίησης της απαλλοτρίωσης, αρμόδια για όλες τις απαραίτητες ενέργειες από την πράξη κήρυξης μέχρι και την ολοκλήρωση και βαρύνεται με τη δαπάνη της απαλλοτρίωσης, η οποία καλύπτεται με αντίστοιχη μεταφορά πιστώσεων από το εθνικό σκέλος του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων (ΠΔΕ) του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης στον προϋπολογισμό της….». 

• Ν3852/2010 Άρθρο 100 παρ3. «…. Οι συμβαλλόμενοι φορείς για την εκτέλεση των προγραμματικών συμβάσεων μπορεί να χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων μέσω προγραμμάτων συγχρηματοδοτούμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται αμιγώς από εθνικούς πόρους, τον Τακτικό Προϋπολογισμό ή άλλα εθνικά ή περιφερειακά προγράμματα, καθώς και από τους προϋπολογισμούς των συμβαλλόμενων φορέων. Είναι δυνατή η χρηματοδότηση των συμβαλλομένων και από φορείς του δημόσιου τομέα που δεν μετέχουν στην προγραμματική σύμβαση…»

• Ν4273/2014 Άρθρο 15. «…Λοιπές λεπτομέρειες, εφόσον απαιτηθούν, θα ρυθμίζονται με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής….»

• Αναπλάσεις οικισμών-βελτιώσεις οδοποιίας Δήμου Αμυνταίου (Ε.Α.Π. Ε΄ & ΚΑΠ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΔΗΜΩΝ) 1.331.204,10

Υπηρεσίες Ενεργειακής Αναβάθμισης και Αυτοματοποίησης Συστημάτων Ηλεκτροφωτισμού Κ/Χ Δήμου Αμυνταίου. (Ε.Α.Π. Ε΄). Υπηρεσίες Καθαριότητας και Ηλεκτροφωτισμού. 1.360.000,00