Το 42% + 1 ψήφος, η δεύτερη προσμέτρηση, οι εναλλακτικές ψήφοι και η ηλεκτρονική ψήφος μπαίνουν στο επίκεντρο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Γράφει ο Πέτρος Πρωτόγερος
Αλλαγές που μπορεί να φέρουν νέο τοπίο στις αυτοδιοικητικές εκλογές προβλέπει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση από το Υπουργείο Εσωτερικών.
Η διαβούλευση ξεκίνησε την Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 και θα παραμείνει ανοιχτή έως την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 και ώρα 09:00. Το σχέδιο νόμου συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών, όμως το σημείο που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο πολιτικό ενδιαφέρον είναι ο τρόπος εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών.
Στο πρώτο βιβλίο του Κώδικα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, διατάξεις για τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών, αλλά και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
Με απλά λόγια, δεν πρόκειται μόνο για μια διοικητική μεταρρύθμιση. Πρόκειται για ένα σχέδιο που, εφόσον οι ρυθμίσεις του διατηρηθούν και ψηφιστούν, μπορεί να αλλάξει τους κανόνες με τους οποίους θα εκλέγονται δήμαρχοι, περιφερειάρχες, δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι.
Εκλογή με 42% + 1 ψήφο
Το πρώτο στοιχείο που ξεχωρίζει είναι το όριο εκλογής.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του 42% + 1 ψήφο επί του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων.
Αυτό σημαίνει ότι το κρίσιμο ερώτημα για κάθε συνδυασμό δεν θα είναι απλώς αν θα περάσει σε έναν δεύτερο γύρο, όπως γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Το μεγάλο ζητούμενο θα είναι αν μπορεί να φτάσει στο όριο που του δίνει την εκλογική επικράτηση.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει από νωρίς τις στρατηγικές των υποψηφίων. Οι συνδυασμοί θα πρέπει να μετρούν διαφορετικά τις δυνάμεις τους, τις συνεργασίες τους, την απήχησή τους και τη δυνατότητά τους να συγκεντρώσουν ευρύτερη αποδοχή.
Τι γίνεται αν κανείς δεν πιάσει το 42%
Το σχέδιο νόμου προβλέπει και δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, εφόσον κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό. Σε αυτή την περίπτωση, το αρμόδιο δικαστήριο προχωρά σε δεύτερη προσμέτρηση, στην οποία αθροίζονται οι εναλλακτικές ψήφοι που αντιστοιχούν στους συνδυασμούς που συμμετέχουν στο στάδιο αυτό.
Εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές.
Η διαδικασία δεν περιγράφεται ως κλασικός δεύτερος γύρος με νέα προσέλευση στις κάλπες. Αντίθετα, προβλέπεται δεύτερο στάδιο καταμέτρησης, στο οποίο μπορεί να μετρήσει η εναλλακτική προτίμηση των ψηφοφόρων.
Με άλλα λόγια, η μάχη δεν θα κρίνεται μόνο από το ποιος είναι πρώτος στην αρχική καταμέτρηση. Θα έχει σημασία και ποιος μπορεί να αποτελέσει δεύτερη αποδεκτή επιλογή για ψηφοφόρους άλλων συνδυασμών.
Η εναλλακτική ψήφος αλλάζει τη στρατηγική
Η πρόβλεψη για εναλλακτικές ψήφους μπορεί να αλλάξει σημαντικά το κλίμα των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Μέχρι σήμερα, πολλοί συνδυασμοί σχεδίαζαν τη στρατηγική τους με βάση τη λογική του πρώτου και του δεύτερου γύρου. Με το νέο σύστημα, εφόσον εφαρμοστεί, οι υποψήφιοι θα πρέπει να σκεφτούν διαφορετικά.
Δεν θα αρκεί μόνο να συσπειρώσουν το δικό τους κοινό. Θα πρέπει να αποφύγουν και τις έντονες αντισυσπειρώσεις, ώστε να μπορούν να διεκδικήσουν εναλλακτικές ψήφους από ψηφοφόρους άλλων παρατάξεων.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο προσεκτικές καμπάνιες, διαφορετικές συμμαχίες και μεγαλύτερη σημασία στη συνολική εικόνα κάθε συνδυασμού.
Εκλογές κάθε πέντε χρόνια, τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου
Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης ότι οι δήμαρχοι, οι περιφερειάρχες, οι δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι, καθώς και τα όργανα των δημοτικών κοινοτήτων, εκλέγονται κάθε πέντε χρόνια.
Η εκλογή ορίζεται για την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του πέμπτου έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου, ενώ η εγκατάσταση των νέων αυτοδιοικητικών αρχών γίνεται την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους.
Αν η ρύθμιση αυτή παραμείνει, τότε οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές θα διεξαχθούν με σταθερό χρονικό ορίζοντα και πιθανότατα με διαφορετικούς κανόνες από αυτούς που ίσχυαν μέχρι σήμερα.
Πρόβλεψη και για ηλεκτρονική ψήφο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη για ηλεκτρονική ψήφο στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, προβλέπεται η δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με ηλεκτρονική ψήφο, μέσω ειδικών εκλογικών καταλόγων. Οι εκλογείς που θα εγγραφούν σε αυτούς θα ψηφίζουν αποκλειστικά μέσω ειδικής εφαρμογής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και δεν θα μπορούν να ψηφίσουν ταυτόχρονα με φυσική παρουσία.
Η εγγραφή θα γίνεται μέσω ηλεκτρονικής εφαρμογής προσβάσιμης από το gov.gr, ενώ η αίτηση εγγραφής, μεταβολής ή ακύρωσης θα μπορεί να υποβάλλεται έως και 60 ημέρες πριν από τις εκλογές.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη ανοίγει μεγάλη συζήτηση, καθώς συνδέεται με τη συμμετοχή των πολιτών, την ευκολία πρόσβασης στην κάλπη, αλλά και ζητήματα ασφάλειας, μυστικότητας και εμπιστοσύνης στη διαδικασία.
Τι προβλέπεται για τις έδρες
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει και σημαντικές προβλέψεις για την κατανομή των εδρών.
Αν ο επιτυχών συνδυασμός λάβει ποσοστό έως και 60% επί των έγκυρων ψηφοδελτίων, τότε εκλέγει τα τρία πέμπτα των εδρών του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου.
Αυτό είναι κρίσιμο για τη διοίκηση ενός δήμου ή μιας περιφέρειας. Δεν αρκεί μόνο να εκλεγεί δήμαρχος ή περιφερειάρχης. Το μεγάλο ζήτημα είναι αν η νέα διοίκηση θα έχει και την απαιτούμενη πλειοψηφία στο συμβούλιο, ώστε να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις και να εφαρμόζει το πρόγραμμά της.
Με τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, το εκλογικό αποτέλεσμα συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα διοίκησης.
Γιατί το θέμα αφορά χιλιάδες υποψηφίους
Οι αυτοδιοικητικές εκλογές δεν είναι υπόθεση λίγων προσώπων.
Σε κάθε δήμο και σε κάθε περιφέρεια συμμετέχουν δεκάδες ή και εκατοντάδες υποψήφιοι. Δημοτικοί σύμβουλοι, περιφερειακοί σύμβουλοι, τοπικοί σύμβουλοι, εκπρόσωποι κοινοτήτων, στελέχη συνδυασμών, φίλοι, οικογένειες και τοπικά δίκτυα εμπλέκονται ενεργά στην εκλογική διαδικασία.
Γι’ αυτό και οι αλλαγές στον τρόπο εκλογής δεν αφορούν μόνο τους επικεφαλής.
Αφορούν τον υποψήφιο που σκέφτεται αν θα μπει σε συνδυασμό.
Αφορούν τον επικεφαλής που σχεδιάζει ψηφοδέλτιο.
Αφορούν τις παρατάξεις που υπολογίζουν συνεργασίες.
Αφορούν τους πολίτες που θα πρέπει να γνωρίζουν πώς μετρά η ψήφος τους.
Αν οι ρυθμίσεις προχωρήσουν, οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές δεν θα κριθούν μόνο από το ποιος θα βγει πρώτος. Θα κριθούν από το ποιος μπορεί να ξεπεράσει το 42%, ποιος μπορεί να συγκεντρώσει εναλλακτικές ψήφους και ποιος μπορεί να εξασφαλίσει πλειοψηφία για να διοικήσει.
Τι σημαίνει για τη Δυτική Μακεδονία
Οι αλλαγές αυτές έχουν άμεσο ενδιαφέρον και για τη Δυτική Μακεδονία.
Σε δήμους όπου οι προσωπικές σχέσεις, οι τοπικές ισορροπίες και οι μικρές διαφορές παίζουν καθοριστικό ρόλο, ένα διαφορετικό εκλογικό σύστημα μπορεί να αλλάξει τους σχεδιασμούς των συνδυασμών.
Συνδυασμοί που μέχρι σήμερα υπολόγιζαν στη δυναμική της δεύτερης Κυριακής θα πρέπει να ξαναδούν τη στρατηγική τους. Υποψήφιοι που σκέφτονται να συμμετάσχουν στις επόμενες εκλογές θα πρέπει να γνωρίζουν με ποιους κανόνες θα γίνει η αναμέτρηση. Και οι πολίτες θα πρέπει να καταλάβουν πώς ακριβώς θα μετρά η ψήφος τους.
Το ίδιο ισχύει και για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, όπου η συγκρότηση ψηφοδελτίων, οι περιφερειακές ισορροπίες και οι συνεργασίες έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία.
Δεν είναι απλώς μια διαβούλευση
Η δημόσια διαβούλευση θα δείξει ποιες παρατηρήσεις θα κατατεθούν, ποιες αντιδράσεις θα υπάρξουν και ποιες διατάξεις θα φτάσουν τελικά στη Βουλή.
Όμως το θέμα είναι ήδη σημαντικό.
Γιατί δεν αφορά μόνο έναν νέο Κώδικα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα εκλέγονται οι άνθρωποι που διοικούν τους δήμους και τις περιφέρειες.
Αν οι αλλαγές προχωρήσουν, οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές μπορεί να είναι οι πρώτες μιας νέας εποχής για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Και αυτή τη φορά, το ενδιαφέρον δεν θα περιοριστεί στους δημάρχους και τους περιφερειάρχες. Θα αγγίξει κάθε υποψήφιο, κάθε συνδυασμό και κάθε τοπική κοινωνία.
Πηγές
- Υπουργείο Εσωτερικών – Δημόσια διαβούλευση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
- opengov.gr – Σχέδιο νόμου για τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης
- Βιβλίο Πρώτο, Μέρος Β΄: Εκλογή αιρετών οργάνων δήμων και περιφερειών
Η αναδημοσίευση του παρόντος άρθρου, ολικά ή αποσπασματικά, επιτρέπεται μόνο με ρητή αναφορά στην πηγή enimerosou.gr.
