Έχετε πιάσει ποτέ τον εαυτό σας να ανοίγει το κινητό «για δύο λεπτά» και, χωρίς να το καταλάβετε, να περνάει μισή ώρα διαβάζοντας δυσάρεστες ειδήσεις, σχόλια, συγκρούσεις, καταστροφές, οικονομικές ανησυχίες ή πολεμικές εξελίξεις;
Γράφει ο Πέτρος Πρωτόγερος
Αν ναι, τότε πιθανότατα έχετε βιώσει αυτό που διεθνώς ονομάζεται doomscrolling.
Ο όρος περιγράφει τη συνήθεια να συνεχίζουμε να σκρολάρουμε σε αρνητικές ειδήσεις ή αναρτήσεις, ακόμη κι όταν αυτές μας αγχώνουν, μας στεναχωρούν ή μας κουράζουν ψυχικά. Δεν πρόκειται απλώς για ενημέρωση. Είναι εκείνη η στιγμή που η ανάγκη να «μάθω τι γίνεται» μετατρέπεται σε έναν κύκλο ανησυχίας, από τον οποίο δυσκολευόμαστε να βγούμε.
Γιατί το κάνουμε;
Το doomscrolling δεν συμβαίνει επειδή είμαστε αδιάφοροι ή επειδή απλώς «κολλάμε» στο κινητό. Συχνά συμβαίνει για τον ακριβώς αντίθετο λόγο: επειδή ανησυχούμε.
Όταν ο κόσμος γύρω μας φαίνεται ασταθής, ο εγκέφαλός μας προσπαθεί να συλλέξει πληροφορίες. Θέλουμε να αισθανθούμε ότι έχουμε έλεγχο, ότι ξέρουμε τι συμβαίνει, ότι δεν θα μας ξεφύγει κάτι σημαντικό. Όμως όσο περισσότερο καταναλώνουμε αρνητικό περιεχόμενο, τόσο περισσότερο μπορεί να αυξάνεται η ένταση, η ανασφάλεια και η αίσθηση ότι «όλα πάνε στραβά». Η Mental Health Foundation επισημαίνει ότι το doomscrolling μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε περισσότερο αγχωμένοι, λυπημένοι ή καταβεβλημένοι.
Πώς μας παγιδεύουν οι πλατφόρμες
Τα social media και οι ειδησεογραφικές πλατφόρμες λειτουργούν με τρόπο που κρατά την προσοχή μας. Όσο περισσότερο μένουμε σε ένα περιεχόμενο, τόσο περισσότερο παρόμοιο περιεχόμενο μπορεί να εμφανίζεται μπροστά μας.
Έτσι, αν αρχίσουμε να διαβάζουμε συνεχώς αρνητικές ειδήσεις, είναι πιθανό ο αλγόριθμος να μας δείχνει ακόμη περισσότερες. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: βλέπουμε κάτι ανησυχητικό, ψάχνουμε περισσότερο, αγχωνόμαστε περισσότερο και συνεχίζουμε να σκρολάρουμε.
Πότε γίνεται πρόβλημα;
Η ενημέρωση είναι απαραίτητη. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η ενημέρωση παύει να μας βοηθά και αρχίζει να μας εξαντλεί.
Μερικά σημάδια ότι μπορεί να έχουμε πέσει στην παγίδα του doomscrolling είναι:
- ανοίγουμε το κινητό πριν κοιμηθούμε και καταλήγουμε να διαβάζουμε αρνητικές ειδήσεις για πολλή ώρα,
- νιώθουμε άγχος ή βάρος μετά το σκρολάρισμα,
- λέμε «θα δω μόνο άλλο ένα» αλλά συνεχίζουμε,
- ξυπνάμε και το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να ελέγξουμε ειδήσεις ή social media,
- δυσκολευόμαστε να απομακρυνθούμε, ακόμη κι όταν καταλαβαίνουμε ότι δεν μας κάνει καλό.
Έρευνες για το doomscrolling έχουν συνδέσει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά με παράγοντες όπως η έντονη χρήση social media, ο φόβος ότι θα χάσουμε κάτι σημαντικό και η ψυχολογική δυσφορία. Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Applied Research in Quality of Life, το doomscrolling συσχετίστηκε με social media addiction, fear of missing out και χαρακτηριστικά ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Δεν φταίει μόνο ο χρόνος οθόνης
Ένα σημαντικό σημείο είναι ότι δεν είναι όλη η χρήση του κινητού ίδια. Άλλο είναι να χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο για επικοινωνία, μάθηση, εργασία ή δημιουργία και άλλο να περνάμε παθητικά από τη μία αρνητική είδηση στην άλλη.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο «πόση ώρα είμαστε στο κινητό», αλλά τι ακριβώς καταναλώνουμε και πώς μας κάνει να νιώθουμε. Πρόσφατες συζητήσεις γύρω από την ψηφιακή ευεξία τονίζουν ακριβώς αυτή τη διάκριση: η οθόνη δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα· πρόβλημα γίνεται η άκριτη, παθητική και συναισθηματικά εξαντλητική χρήση.
Πώς μπορούμε να το περιορίσουμε
Δεν χρειάζεται να σταματήσουμε να ενημερωνόμαστε. Χρειάζεται όμως να βάλουμε όρια.
Μερικές απλές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν:
- Ορίζουμε συγκεκριμένη ώρα ενημέρωσης
Για παράδειγμα, 10-15 λεπτά το πρωί και 10 λεπτά το απόγευμα, όχι συνεχώς μέσα στη μέρα. - Δεν διαβάζουμε ειδήσεις στο κρεβάτι
Το βραδινό doomscrolling μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση και τον ύπνο. - Κλείνουμε τις ειδοποιήσεις
Δεν χρειάζεται κάθε είδηση να διακόπτει την ημέρα μας. - Επιλέγουμε αξιόπιστες πηγές
Λιγότερες πηγές, καλύτερη ενημέρωση, λιγότερος πανικός. - Ρωτάμε τον εαυτό μας: “Με βοηθά αυτό που διαβάζω;”
Αν η απάντηση είναι όχι, τότε ίσως είναι ώρα να αφήσουμε το κινητό στην άκρη. - Αντικαθιστούμε το παθητικό σκρολάρισμα με κάτι ενεργό
Ένα τηλεφώνημα, μια βόλτα, λίγη μουσική, διάβασμα ή μια μικρή δουλειά στο σπίτι μπορούν να «σπάσουν» τον κύκλο.
Το συμπέρασμα
Το doomscrolling είναι ένα φαινόμενο της εποχής μας. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι συνεχής, άμεση και συχνά φορτισμένη. Η ανάγκη να είμαστε ενημερωμένοι είναι λογική. Όμως η συνεχής έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις δεν μας κάνει απαραίτητα πιο προετοιμασμένους. Μερικές φορές μας κάνει απλώς πιο κουρασμένους.
Η λύση δεν είναι να γυρίσουμε την πλάτη στην ενημέρωση. Είναι να μάθουμε να ενημερωνόμαστε με μέτρο, με επιλογή και με σεβασμό στην ψυχική μας ηρεμία.
Γιατί η ενημέρωση πρέπει να μας βοηθά να καταλαβαίνουμε τον κόσμο — όχι να μας κάνει να φοβόμαστε να ζήσουμε μέσα σε αυτόν.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν
Για τη σύνταξη του άρθρου χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες από διεθνείς πηγές και οργανισμούς που αναφέρονται στο φαινόμενο του doomscrolling, όπως Merriam-Webster, Mental Health Foundation, επιστημονικές δημοσιεύσεις για τη χρήση των social media και σχετική αρθρογραφία για την ψηφιακή ευεξία.
Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική ή ψυχολογική διάγνωση. Σε περίπτωση έντονου άγχους, δυσφορίας ή επίμονων προβλημάτων ύπνου και διάθεσης, είναι σημαντικό να απευθύνεστε σε ειδικό ψυχικής υγείας.
© enimerosou.gr
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του παρόντος άρθρου, ολόκληρου ή μέρους αυτού, χωρίς σαφή αναφορά στην πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς το enimerosou.gr.
