Περπατούν στον δρόμο με το βλέμμα κολλημένο στην οθόνη. Περνούν διαβάσεις χωρίς να κοιτούν καλά. Σκοντάφτουν, σταματούν απότομα, πέφτουν πάνω σε άλλους πεζούς. Το φαινόμενο των “smombies” δεν είναι απλώς μια αστεία λέξη του διαδικτύου. Είναι μια καθημερινή εικόνα που δείχνει πόσο πολύ έχει αλλάξει η σχέση μας με το κινητό.
Υπάρχουν στιγμές που σχεδόν όλοι το έχουμε κάνει.
Γράφει ο Πέτρος Πρωτόγερος
Περπατάμε στον δρόμο, χτυπάει μια ειδοποίηση και ανοίγουμε το κινητό «μόνο για λίγο». Ένα μήνυμα, μια ανάρτηση, ένα βίντεο, ένας χάρτης, μια συνομιλία. Συνεχίζουμε να περπατάμε, αλλά η προσοχή μας έχει ήδη φύγει από τον πραγματικό χώρο και έχει μεταφερθεί στην οθόνη.
Κάπως έτσι γεννήθηκε ο όρος smombie. Πρόκειται για συνδυασμό των λέξεων smartphone και zombie και περιγράφει τον άνθρωπο που κινείται στον δρόμο κοιτώντας συνεχώς το κινητό του, σχεδόν αποκομμένος από όσα συμβαίνουν γύρω του. Ο όρος έγινε ευρύτερα γνωστός όταν αναδείχθηκε στη Γερμανία ως «νεανική λέξη της χρονιάς» το 2015, μέσα από τη διαδικασία του Langenscheidt.
Αυτό που ξεκίνησε ως ένας έξυπνος, σχεδόν χιουμοριστικός χαρακτηρισμός, σήμερα περιγράφει μια πολύ πραγματική συμπεριφορά.
Όταν ο δρόμος γίνεται δεύτερο πλάνο
Το πρόβλημα με τους smombies δεν είναι ότι χρησιμοποιούν το κινητό. Το κινητό είναι πλέον μέρος της καθημερινότητάς μας. Το χρησιμοποιούμε για δουλειά, επικοινωνία, ενημέρωση, μετακινήσεις, πληρωμές και ψυχαγωγία.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το κινητό αποκτά προτεραιότητα ακόμη και τη στιγμή που πρέπει να προσέχουμε πού πατάμε, πού περνάμε και τι κινείται γύρω μας.
Ένας πεζός που κοιτάζει την οθόνη δεν αντιλαμβάνεται πάντα έγκαιρα ένα αυτοκίνητο που στρίβει, ένα μηχανάκι που περνά, ένα ποδήλατο, ένα χαμηλό πεζοδρόμιο, μια λακκούβα ή έναν άλλο άνθρωπο που έρχεται από την αντίθετη πλευρά. Μπορεί να ακούγεται απλό, όμως στον δρόμο μερικά δευτερόλεπτα απροσεξίας είναι αρκετά.
Συστηματική ανασκόπηση ερευνών για την επίδραση των κινητών στη συμπεριφορά των πεζών έδειξε ότι η απόσπαση προσοχής από το κινητό παίζει σημαντικό ρόλο σε πιο επικίνδυνες συμπεριφορές κατά τη διέλευση δρόμων, ειδικά όταν ο πεζός γράφει ή κοιτάζει την οθόνη.
Δεν είμαστε απλώς αφηρημένοι. Είμαστε εκπαιδευμένοι να απαντάμε αμέσως
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η συμπεριφορά αυτή δεν μας φαίνεται πια παράξενη. Αντίθετα, μοιάζει σχεδόν φυσιολογική.
Μια ειδοποίηση εμφανίζεται και νιώθουμε ότι πρέπει να τη δούμε. Ένα μήνυμα έρχεται και νιώθουμε ότι πρέπει να απαντήσουμε. Ένα βίντεο παίζει και συνεχίζουμε να το κοιτάμε ενώ περπατάμε. Έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, εκπαιδευόμαστε να θεωρούμε την οθόνη πιο επείγουσα από τον ίδιο τον χώρο στον οποίο κινούμαστε.
Ο smombie δεν είναι απαραίτητα ένας άνθρωπος «εξαρτημένος» από το κινητό με την αυστηρή έννοια. Είναι ο συνηθισμένος άνθρωπος της εποχής μας που έχει μάθει να ζει με συνεχείς διακοπές της προσοχής του.
Και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό: το φαινόμενο δεν αφορά «τους άλλους». Αφορά όλους μας.
Η καθημερινή εικόνα στις πόλεις
Τους βλέπουμε παντού.
Σε διαβάσεις, σε πεζοδρόμια, σε πλατείες, έξω από σχολεία, σε στάσεις λεωφορείων, σε εμπορικούς δρόμους. Άνθρωποι που περπατούν με το κεφάλι σκυμμένο, που σταματούν ξαφνικά στη μέση του πεζοδρομίου, που περνούν δρόμο χωρίς να κοιτάξουν σωστά, που φορούν ακουστικά και ταυτόχρονα κοιτούν την οθόνη.
Στις μεγάλες πόλεις το φαινόμενο γίνεται πιο έντονο λόγω ταχύτητας, θορύβου και μεγάλης κίνησης. Όμως και στις μικρότερες πόλεις, όπου πολλές φορές υπάρχει η αίσθηση ότι «ξέρουμε τους δρόμους», η απροσεξία μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη.
Η εξοικείωση με έναν δρόμο δεν σημαίνει ότι ο δρόμος είναι πάντα ασφαλής. Ένα αυτοκίνητο μπορεί να εμφανιστεί απότομα. Ένας οδηγός μπορεί επίσης να είναι αφηρημένος. Ένα πεζοδρόμιο μπορεί να έχει εμπόδια. Ένα παιδί μπορεί να τρέξει. Μια στιγμή αρκεί για να γίνει το λάθος.
Η οδική ασφάλεια δεν είναι υπόθεση μόνο των οδηγών
Συνήθως όταν μιλάμε για οδική ασφάλεια, σκεφτόμαστε κυρίως οδηγούς: ταχύτητα, αλκοόλ, ζώνη, κράνος, χρήση κινητού στο τιμόνι. Όμως ο δρόμος δεν ανήκει μόνο στα αυτοκίνητα. Ανήκει και στους πεζούς, στους ποδηλάτες, στους μαθητές, στους ηλικιωμένους, στους γονείς με παιδιά.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η χρήση κινητού κατά την οδήγηση αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο τροχαίου, καθώς επηρεάζει τον χρόνο αντίδρασης και την προσοχή του οδηγού. Όταν, λοιπόν, στον ίδιο δρόμο συναντιούνται οδηγοί που μπορεί να είναι αφηρημένοι και πεζοί που κοιτούν το κινητό τους, ο κίνδυνος μεγαλώνει.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τους smombies δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό θέμα «κακής συνήθειας». Είναι θέμα καθημερινής ασφάλειας.
Πότε γινόμαστε “smombies”;
Γινόμαστε smombies όταν περπατάμε γράφοντας μήνυμα.
Όταν περνάμε διάβαση κοιτώντας την οθόνη.
Όταν φοράμε ακουστικά και δεν ακούμε τι γίνεται γύρω μας.
Όταν κοιτάμε ειδοποιήσεις ενώ κινούμαστε σε δρόμο με αυτοκίνητα.
Όταν σταματάμε απότομα στη μέση του πεζοδρομίου επειδή κάτι είδαμε στο κινητό.
Όταν λέμε «ένα δευτερόλεπτο είναι» και τελικά για αυτό το δευτερόλεπτο δεν βλέπουμε τι υπάρχει μπροστά μας.
Το ζήτημα δεν είναι να μη χρησιμοποιούμε το κινητό. Το ζήτημα είναι να καταλαβαίνουμε πότε η χρήση του γίνεται επικίνδυνη.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη
Η λύση δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη. Χρειάζεται όμως συνειδητοποίηση.
Πριν περάσουμε δρόμο, το κινητό πρέπει να κατεβαίνει. Όχι απλώς να το κρατάμε λίγο πιο χαμηλά. Να σταματάμε να το κοιτάμε.
Αν πρέπει να απαντήσουμε σε ένα μήνυμα, μπορούμε να σταθούμε στην άκρη. Αν χρησιμοποιούμε χάρτη, μπορούμε να ελέγχουμε τη διαδρομή μας σε ασφαλές σημείο. Αν φοράμε ακουστικά, καλό είναι να μη μας απομονώνουν πλήρως από τους ήχους του δρόμου.
Οι γονείς χρειάζεται επίσης να δίνουν το παράδειγμα. Δεν αρκεί να λέμε στα παιδιά «πρόσεχε όταν περνάς τον δρόμο», αν τα ίδια μας βλέπουν να περπατάμε με το κινητό στο χέρι και το βλέμμα στην οθόνη.
Η ασφάλεια ξεκινά από μικρές κινήσεις. Από το να σηκώσουμε το κεφάλι. Από το να κοιτάξουμε αριστερά και δεξιά. Από το να θυμηθούμε ότι ο δρόμος απαιτεί προσοχή.
Η οθόνη μπορεί να περιμένει. Ο δρόμος όχι.
Οι smombies είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της εποχής μας. Δεν δείχνουν απλώς ότι χρησιμοποιούμε πολύ τα κινητά. Δείχνουν ότι έχουμε συνηθίσει να μοιράζουμε την προσοχή μας ακόμη και εκεί όπου δεν πρέπει.
Όμως η πραγματική ζωή δεν παγώνει επειδή κοιτάμε την οθόνη. Τα αυτοκίνητα συνεχίζουν να κινούνται. Οι άνθρωποι περπατούν γύρω μας. Τα φανάρια αλλάζουν. Τα εμπόδια υπάρχουν. Ο δρόμος δεν περιμένει να τελειώσουμε το μήνυμα.
Το κινητό μπορεί να περιμένει λίγα δευτερόλεπτα.
Η ασφάλειά μας όχι.
Πηγές που αξιοποιήθηκαν
Ο όρος smombie συνδέεται με τις λέξεις smartphone και zombie και αναδείχθηκε στη Γερμανία ως «νεανική λέξη της χρονιάς» το 2015.
Έρευνες για την απόσπαση προσοχής των πεζών από κινητά δείχνουν ότι η χρήση κινητού, ειδικά όταν ο πεζός κοιτάζει ή χειρίζεται την οθόνη, συνδέεται με πιο επικίνδυνες συμπεριφορές κατά τη διάσχιση δρόμων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι η χρήση κινητού στην οδήγηση μειώνει την προσοχή και αυξάνει τον κίνδυνο τροχαίου, στοιχείο που δείχνει συνολικά πόσο κρίσιμη είναι η συγκέντρωση στον δρόμο.
