Τι προβλέπει το σχέδιο νόμου για το ψηφοδέλτιο, το 42% + 1 ψήφο και τη δεύτερη προσμέτρηση
Γράφει ο Πέτρος Πρωτόγερος
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η λεγόμενη εναλλακτική ψήφος.
Πρόκειται για πρόβλεψη που περιλαμβάνεται στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Αν η ρύθμιση διατηρηθεί και ψηφιστεί, μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο θα αναδεικνύεται ο τελικός νικητής στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Με απλά λόγια, ο ψηφοφόρος θα επιλέγει τον συνδυασμό που προτιμά, όπως γίνεται και σήμερα. Παράλληλα, όμως, θα μπορεί να δηλώνει και έναν ακόμη συνδυασμό ως εναλλακτική επιλογή.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πότε μετρά αυτή η εναλλακτική επιλογή και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα.
Πώς θα φαίνεται στο ψηφοδέλτιο
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, στο ψηφοδέλτιο θα υπάρχει ειδική ενότητα με την ένδειξη «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΨΗΦΟΣ (Έως μία επιλογή)». Εκεί θα αναγράφονται οι υπόλοιποι συνδυασμοί, ώστε ο εκλογέας να μπορεί, αν θέλει, να επιλέξει έναν από αυτούς ως εναλλακτική ψήφο. Η ενότητα αυτή δεν προβλέπεται να εμφανίζεται όταν έχουν ανακηρυχθεί μόνο ένας ή δύο συνδυασμοί.
Ένα απλουστευμένο παράδειγμα ψηφοδελτίου θα μπορούσε να είναι το εξής:
Συνδυασμός Α
Υποψήφιος Δήμαρχος: Χ
Υποψήφιοι Δημοτικοί Σύμβουλοι
☐ Υποψήφιος 1
☐ Υποψήφιος 2
☐ Υποψήφιος 3
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΨΗΦΟΣ — Έως μία επιλογή
☐ Συνδυασμός Β
☐ Συνδυασμός Γ
☐ Συνδυασμός Δ
Ο ψηφοφόρος, δηλαδή, θα ψηφίζει κανονικά τον βασικό συνδυασμό του και θα βάζει σταυρούς στους υποψηφίους του. Στο ίδιο ψηφοδέλτιο θα έχει τη δυνατότητα, εφόσον το επιθυμεί, να δηλώσει και έναν άλλο συνδυασμό ως εναλλακτική επιλογή.
Είναι υποχρεωτική;
Όχι. Η εναλλακτική ψήφος δεν είναι υποχρεωτική.
Ο ψηφοφόρος μπορεί να ψηφίσει μόνο τον βασικό συνδυασμό που επιλέγει. Αν δεν δηλώσει εναλλακτική ψήφο, το ψηφοδέλτιό του παραμένει έγκυρο.
Αν όμως σημειώσει περισσότερες από μία εναλλακτικές επιλογές, τότε το ψηφοδέλτιο παραμένει έγκυρο ως προς τον βασικό συνδυασμό, αλλά δεν λαμβάνεται υπόψη καμία εναλλακτική ψήφος σε περίπτωση δεύτερης προσμέτρησης.
Πότε εκλέγεται κάποιος από την πρώτη καταμέτρηση
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που συγκεντρώνει ποσοστό μεγαλύτερο του 42% + 1 ψήφο επί του συνόλου των έγκυρων ψηφοδελτίων. Σε αυτό το πρώτο στάδιο δεν προσμετρώνται οι εναλλακτικές ψήφοι.
Αν ένας συνδυασμός ξεπεράσει αυτό το όριο, ο επικεφαλής του εκλέγεται δήμαρχος ή περιφερειάρχης.
Αν, όμως, κανένας συνδυασμός δεν πιάσει το όριο, τότε ενεργοποιείται η διαδικασία της δεύτερης προσμέτρησης.
Τι είναι η δεύτερη προσμέτρηση
Η δεύτερη προσμέτρηση δεν σημαίνει νέα κάλπη και δεν σημαίνει απαραίτητα δεύτερη Κυριακή με νέα ψηφοφορία.
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το απαιτούμενο ποσοστό, τότε το αρμόδιο δικαστήριο προχωρά σε δεύτερο στάδιο προσμέτρησης. Σε αυτή τη διαδικασία, στις ψήφους των συνδυασμών που συμμετέχουν στο δεύτερο στάδιο προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν από τα ψηφοδέλτια των συνδυασμών που δεν μετέχουν σε αυτό.
Αυτό είναι το πιο κρίσιμο σημείο:
Όλοι οι ψηφοφόροι μπορούν να δηλώσουν εναλλακτική ψήφο.
Στη δεύτερη προσμέτρηση, όμως, αξιοποιούνται οι εναλλακτικές ψήφοι που προέρχονται από τα ψηφοδέλτια των συνδυασμών που μένουν εκτός δεύτερου σταδίου.
Ένα απλό παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι σε έναν δήμο συμμετέχουν τέσσερις συνδυασμοί:
- Συνδυασμός Α: 38%
- Συνδυασμός Β: 34%
- Συνδυασμός Γ: 18%
- Συνδυασμός Δ: 10%
Κανένας δεν ξεπερνά το 42% + 1 ψήφο.
Σε αυτή την περίπτωση ενεργοποιείται δεύτερο στάδιο προσμέτρησης. Αν στο δεύτερο στάδιο συνεχίζουν ο Α και ο Β, τότε δεν ξαναψηφίζει ο κόσμος.
Αυτό που γίνεται είναι ότι προστίθενται στον Α και στον Β οι εναλλακτικές ψήφοι που είχαν δηλώσει υπέρ τους οι ψηφοφόροι των συνδυασμών που μένουν εκτός δεύτερου σταδίου, δηλαδή στο συγκεκριμένο παράδειγμα οι ψηφοφόροι των Γ και Δ.
Αν περισσότεροι ψηφοφόροι των Γ και Δ είχαν δηλώσει ως εναλλακτική επιλογή τον Α, τότε ενισχύεται ο Α.
Αν περισσότεροι είχαν δηλώσει ως εναλλακτική επιλογή τον Β, τότε ενισχύεται ο Β.
Άρα, ένας συνδυασμός που ήταν πρώτος στην αρχική καταμέτρηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει εξασφαλίσει και την τελική επικράτηση, αν δεν έχει περάσει το όριο του 42% + 1 ψήφου.
Μπορεί ο δεύτερος να περάσει πρώτος;
Με βάση τη λογική του σχεδίου νόμου, ναι, αυτό μπορεί να συμβεί.
Αν ο πρώτος συνδυασμός δεν έχει ξεπεράσει το όριο του 42% + 1 ψήφου και ο δεύτερος συγκεντρώσει περισσότερες εναλλακτικές ψήφους στη δεύτερη προσμέτρηση, τότε μπορεί να αναδειχθεί εκείνος επιτυχών συνδυασμός.
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι επιτυχών συνδυασμός στη δεύτερη προσμέτρηση ανακηρύσσεται εκείνος που λαμβάνει την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοψηφίας στην πρώτη θέση, προβλέπεται δημόσια κλήρωση από το αρμόδιο δικαστήριο.
Τι σημαίνει αυτό για τους ψηφοφόρους
Για τον ψηφοφόρο, η εναλλακτική ψήφος σημαίνει ότι μπορεί να δηλώσει όχι μόνο ποιος είναι η πρώτη του επιλογή, αλλά και ποιος άλλος συνδυασμός θα ήταν αποδεκτός για εκείνον, αν η εκλογή δεν κριθεί από την πρώτη καταμέτρηση.
Δεν πρόκειται για δεύτερη ψήφο που μετρά από την αρχή με τον ίδιο τρόπο. Η βασική ψήφος μετρά πρώτη.
Η εναλλακτική ψήφος αποκτά σημασία μόνο αν κανένας συνδυασμός δεν περάσει το όριο και χρειαστεί δεύτερη προσμέτρηση.
Με απλά λόγια:
Πρώτα μετρά η βασική ψήφος.
Αν κανείς δεν πιάσει το 42% + 1 ψήφο, τότε μπορεί να μετρήσει η εναλλακτική ψήφος.
Τι σημαίνει για τους συνδυασμούς
Η εναλλακτική ψήφος μπορεί να αλλάξει και τη στρατηγική των συνδυασμών.
Μέχρι σήμερα, η στρατηγική πολλών παρατάξεων στηριζόταν στη λογική της πρώτης και της δεύτερης Κυριακής. Με το νέο σύστημα, εφόσον τελικά εφαρμοστεί, οι συνδυασμοί δεν θα ενδιαφέρονται μόνο να συσπειρώσουν τους δικούς τους ψηφοφόρους.
Θα πρέπει επίσης να προσπαθήσουν να είναι αποδεκτοί και από ψηφοφόρους άλλων παρατάξεων.
Ένας συνδυασμός που προκαλεί έντονη αντισυσπείρωση μπορεί να δυσκολευτεί να συγκεντρώσει εναλλακτικές ψήφους. Αντίθετα, ένας συνδυασμός που εμφανίζεται πιο συναινετικός ή πιο αποδεκτός από ευρύτερο κοινό μπορεί να έχει πλεονέκτημα στη δεύτερη προσμέτρηση.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πιο προσεκτικές καμπάνιες, διαφορετικές συνεργασίες και μεγαλύτερη σημασία στη συνολική εικόνα κάθε υποψηφίου και κάθε συνδυασμού.
Γιατί έχει σημασία για τις τοπικές κοινωνίες
Η αλλαγή αυτή, αν τελικά ψηφιστεί, δεν αφορά μόνο τους επικεφαλής των συνδυασμών.
Αφορά και τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, τους υποψήφιους περιφερειακούς συμβούλους, τους τοπικούς συμβούλους, τα στελέχη των παρατάξεων και τους πολίτες που θέλουν να γνωρίζουν πώς ακριβώς θα μετρά η ψήφος τους.
Σε περιοχές όπου οι αυτοδιοικητικές εκλογές κρίνονται από μικρές διαφορές, προσωπικές σχέσεις και τοπικές ισορροπίες, η εναλλακτική ψήφος μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Δεν θα μετρά μόνο ποιος έχει τον πιο ισχυρό πυρήνα ψηφοφόρων. Θα μετρά και ποιος μπορεί να συγκεντρώσει ευρύτερη αποδοχή.
Δεν είναι ακόμη νόμος
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι παραπάνω προβλέψεις περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση.
Η διαβούλευση ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 2026 και ολοκληρώνεται στις 4 Ιουνίου 2026, στις 09:00, σύμφωνα με την ανάρτηση του Υπουργείου Εσωτερικών στο opengov.gr.
Αυτό σημαίνει ότι οι ρυθμίσεις δεν αποτελούν ακόμη ψηφισμένο νόμο. Η τελική τους μορφή θα εξαρτηθεί από τη διαδικασία της διαβούλευσης, τις πιθανές αλλαγές που μπορεί να γίνουν και την κατάθεση του τελικού κειμένου στη Βουλή.
Ωστόσο, η πρόβλεψη για την εναλλακτική ψήφο ανοίγει ήδη μια μεγάλη συζήτηση για το πώς μπορεί να αλλάξει ο τρόπος ανάδειξης δημάρχων και περιφερειαρχών στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Με απλά λόγια
Ο ψηφοφόρος θα επιλέγει τον συνδυασμό που προτιμά. Αν θέλει, θα μπορεί να δηλώνει και έναν ακόμη συνδυασμό ως εναλλακτική επιλογή.
Αν κάποιος συνδυασμός ξεπεράσει το 42% + 1 ψήφο, εκλέγεται από την πρώτη καταμέτρηση.
Αν κανείς δεν το πετύχει, γίνεται δεύτερη προσμέτρηση, χωρίς νέα κάλπη, και μπορεί να μετρήσουν οι εναλλακτικές ψήφοι υπέρ των συνδυασμών που συνεχίζουν.
Πηγές
Υπουργείο Εσωτερικών / Δημόσια διαβούλευση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
opengov.gr / Σχέδιο νόμου, Βιβλίο Πρώτο, Μέρος Β΄: Εκλογή αιρετών οργάνων, διοίκηση δήμων και περιφερειών.
Σημείωση: Η αναδημοσίευση του παρόντος άρθρου, ολικά ή αποσπασματικά, επιτρέπεται μόνο με ρητή αναφορά στην πηγή enimerosou.gr.
