«Οι Λεύκες στο Καρά Ορμάν» είναι το πρώτο μου Μυθιστόρημα. Έχω δημοσιεύσει ποιήματα και διηγήματα σε ηλεκτρονικά περιοδικά και έχω συμμετάσχει σε συλλογικές εκδόσεις ποιημάτων.
«Οι Λεύκες στο Καρά Ορμάν» είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα, μια μυθοπλασία, ενταγμένη σε ένα ευρύτερο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο, η οποία εκτυλίσσεται από τη χαραυγή, στο βασίλεμα του εικοστού αιώνα. Ο Λεώ και ο Αντρίκος, δυο φίλοι στην « La Mandra de Israel», την πόλη των τριών θρησκειών και των τριών αργιών, την κοσμοπολίτισσα «Σελανίκ» των απαρχών του εικοστού αιώνα. Μια Σαλονίκη πολυφυλετική, όπου Έλληνες, Εβραίοι, Οθωμανοί, Βούλγαροι, Εγγλέζοι και Γάλλοι των συμμαχικών στρατευμάτων και τόσες φυλές της «Στρατιάς της Ανατολής», συνυπάρχουν σε μια πόλη που έχει γίνει διαμετακομιστικό κέντρο. Δυο λουστράκια, στα υγρά σοκάκια, από τη Χαμιδιέ και την Ιστηρά, μέχρι το Μπεχ Τσινάρ και τη Μπάρα. Ένα φονικό θα τους χωρίσει για πάντα, μα η ζωή θα τους ενώσει ξανά στην ίδια πόλη. Αλλιώς.
Σκηνικό, τα αρχοντικά στη Λεωφόρο των εξοχών, τα κονάκια των Σαρακατσάνων στα χειμαδιά και στα βουνά, τα αρχοντόσπιτα στα μικρασιατικά παράλια, οι σκηνές και τα παραπήγματα των προσφύγων. Και φωτιές. Η πυρπόληση της Νιγρίτας και των Σερρών, η μεγάλη πυρκαγιά της Σαλονίκης, η φωτιά στο λιμάνι της Σμύρνης, οι φωτιές στους κλιβάνους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Και Πόλεμοι. Πρώτος και Δεύτερος Βαλκανικός, Πρώτος Παγκόσμιος, ο Μεγάλος Πόλεμος, η Μικρασιατική Καταστροφή, ο Δεύτερος Παγκόσμιος, ο Εμφύλιος και η Εισβολή στην Κύπρο, να πλαισιώνουν ιστορίες αγάπης, πόνου και θανάτου. Προσφυγιά και ξεριζωμός.
Και δρόμοι. Το φευγιό του Αντρίκου στον κάμπο, του Λεώ στα συμμαχικά στρατεύματα, οι «στράτες» των νομάδων στα βουνά, ο ερχομός των προσφύγων από την Μικρά Ασία. Ένα ατέλειωτο πηγαινέλα.
Ο Αντρίκος, θα βρεθεί στην πόλη του κάμπου, στην «Σιρραίων πόλη», όπου ο παπα Νικόλας και η Λενιώ του, η Αννούλα τους, ο Μιχάλης ο δάσκαλος και η Αριάνθη, ο Ζαφείρης και η Μυγδαλιά, θα ζήσουν άλλοι την δική τους κόλαση και άλλοι τη δική τους Ανάσταση. Το Καρά Ορμάν, θα γίνει ο τόπος που θα ξαναγεννηθεί η ελπίδα μαζί με μια άλλη Άννα. Και ο Λεώ, που γίνεται Λεωνίδας, εθελοντής στα συμμαχικά στρατεύματα και από κει στα κονάκια των νομάδων Σαρακατσάνων, στα χειμαδιά του κάμπου, δίπλα στο ποτάμι.
Ο παπα Νικόλας, χάνει την κόρη του και ο Αντρίκος την Κατερίνα του, λίγα λεπτά αφού έχει γεννήσει τον γιο τους. Ο Αντρίκος, δίνει το παιδί στον Ζαφείρη και την Μυγδαλιά, ενώ ο παπα Νικόλας και η Λενιώ φεύγουν απ’ την πόλη. Πριν φύγουν, ο παπα Νικόλας, παίρνει το τσεκούρι και κόβει με μανία τις τρεις λεύκες που έχουν μείνει στην αυλή, ολοζώντανες με κατάλευκη την σάρκα τους, ενώ το κορμάκι της Άννας έγινε κάρβουνο. Ο παπα Νικόλας και η Λενιώ φτάνουν στον μικρό οικισμό δίπλα στο ποτάμι, τον Στρυμόνα και την λίμνη Κερκινίτιδα. Εκεί στο Καρά Ορμάν που η Μαρία θα δει τη μάνα της την Ρίνα να πέφτει καταγής και να φρύγεται «Σαν τη λεύκα στου ποταμού την όχθη». Εκεί που η Άννα θα παλέψει με το βαρύ φορτίο των ενοχών.
Μια παρέα παιδιών. Στα είκοσι και κάτι. Στη Θεσσαλονίκη του 1976. Της «Τρίτης Δημοκρατίας». Τέσσερα ζευγάρια. Ο Λεωνίδας και η Μυγδαλιά, να ανταμώνουν για ν’ ανταμώσουν ξανά τον Λεώ και τον Αντρίκο, η Μαρία με τη μάνα της τη Ρίνα ως άλλη Αντιγόνη, να πέφτει καταγής και να φρύγεται και ο Αντρίκος με τους «διπλούς» προγόνους. Ο Κωσταντής της Ξανθούλας με το σκοτεινό μυστικό και η Δάφνη με έναν αποδεκατισμό στα κύτταρα αποτυπωμένο, ο Μιχάλης δασκαλοεγγόνι και η Άννα με το βαρύ φορτίο μιας ενοχής και δυο θανάτων. Όλοι τους, κατά κάποιο τρόπο, παιδιά του ίδιου τόπου. Τους συνδέουν οι πρόγονοί τους. Οι ρίζες τους, εκεί στις λεύκες στο Καρά Ορμάν. Δίπλα στο ποτάμι που ρέει και στην γραμμική πορεία των ιστορικών γεγονότων, συνδιαλέγονται οι ζωές των ηρώων, σε ένα διάστημα εννιά δεκαετιών.
Ο χωροχρόνος, ο χρονότοπος κατά τον Μπαχτίν, τον θεωρητικό της λογοτεχνίας, διατρέχει ως οριζόντιος άξονας την πλοκή, ενώ ορίζεται ξεκάθαρα στον τίτλο του βιβλίου. Οι «Λεύκες», αποτελούν ένα τοπόσημο, που παραπέμπει σε βαλτώδες έδαφος δίπλα σε ποτάμι, ενώ το «Καρά Ορμάν» τοποθετεί την ιστορία, στην περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
Μείζονες χρονότοποι, το σκηνικό της ιστορίας. Η πολυπολιτισμική Σελανίκ, η Λεωφόρος των εξοχών, η Μπουλβάρ Χαμιδιέ, τα υγρά σοκάκια και οι παράγκες των προσφύγων, τα καταστήματα στο Τοπ Χανέ και την Ιστηρά, τα κονάκια των Σαρακατσάνων στα βουνά και τα χειμαδιά, τα αρχοντικά στην Σμύρνη, στα Βουρλά, το Τσεσμέ και το Αϊβαλί, οι Λεύκες στο Καρά Ορμάν. Δευτερεύοντες χρονότοποι ή χρονοτοπικά μοτίβα, οι δρόμοι. Δρόμοι, άλλοτε ως διαφυγή και άλλοτε ως προοπτική και τρόπος ζωής. Ο Αντρίκος φεύγει απ’ την Σελανίκ για να ξεφύγει από τις συνέπειες ενός φονικού, ο Λεώ κατατάσσεται εθελοντής στα συμμαχικά στρατεύματα για να βρει έναν σκοπό, οι πρόσφυγες της Μικράς Ασίας έρχονται στην Ελλάδα κυνηγημένοι, οι νομάδες κτηνοτρόφοι, οι Σαρακατσάνοι πηγαινοέρχονται στις Στράτες τους, περπατώντας τον δικό τους τρόπο ζωής. Το ατέλειωτο πηγαινέλα των ανθρώπων, σε μια εποχή με μεγάλη κινητικότητα που όλα αλλάζουν, σύνορα, συνθήκες άνθρωποι. Στην Θεσσαλονίκη, τις Σέρρες και την ευρύτερη Μακεδονία.
Το Καρά Ορμάν, τόπος υπαρκτός, με μνήμες, μα και συμβολικός μαζί. Τόπος εξαγνισμού και κάθαρσης. Με τις λεύκες τις «Populus alba» τις λευκές και τις μέλαινες τις «Populus nigra». Όμοιες με το άσπρο και το μαύρο της ζωής, τις χαρές και τις λύπες, το παντοτινό δίπολο που ορίζει η συγκυρία σε τυχαίες κάθε φορά δόσεις.
Η πατρίδα που κουβαλά ο καθένας μέσα του, ο χώρος των παιδικών βιωμάτων, των υπαρξιακών αγωνιών, της διαχείρισης συναισθημάτων. Εκεί, ο παπα Νικόλας τα βάζει με τον Θεό του, ανοίγοντας πόλεμο μαζί του, βιώνει το πένθος του, εκεί ξαναβρίσκει την ελπίδα που γεννιέται μαζί με μια άλλη Άννα και εκεί τα ξαναβρίσκει με τον Θεό του. Εκεί, η Άννα ξεφεύγει από τις ενοχές της και η Μαρία παλεύει να αντιμετωπίσει το στίγμα που κουβαλά. Εκεί, στο Καρά Ορμάν θα γυρίσουν τα οχτώ νέα παιδιά, στον τόπο τους, στις ρίζες τους.
Και το ποτάμι εκεί, να κυλάει στον ίσκιο τους και οι λεύκες, πότε όρθιες, να λικνίζονται φιλήδονα στο ελαφρύ αεράκι, πότε να λυγίζουν στο φύσημα του αέρα και πότε να πέφτουν. Και έτσι να πέφτουν και οι άνθρωποι «’Εν κονίῃσι χαμαὶ πέσεν αἴγειρος ὣς…..» όπως πέφτει ο Σιμοείσιος στο διακείμενο του βιβλίου, σε μία από τις μεγάλες νατουραλιστικές παρομοιώσεις του Ομήρου. Στην ραψωδία Δ της Ιλιάδας, ο Τρώας βοσκός και πολεμιστής, ο γιος του Ανθεμίωνα, πέφτει νεκρός από τα χέρια του Αίαντα του Τελαμώνιου. «… έπεσεν αυτός στα χώματα, ωσάν λεύκα, οπού εις βαθύν βαλτότοπο γεννήθηκε κι ανδρώθη, ομαλή όλη και υψηλά μόνον γεννά τους κλώνους, την έκοψε αμαξοποιός με την λαμπρήν αξίνην, να την λυγίσει για τροχόν εις εύμορφον αμάξι, κείτεται αυτού και φρύγεται στου ποταμού την όχθην, όμοιον τον Σιμοείσιον έστρωσε κάτ’ ο Αίας».
Έτσι, σαν τις λεύκες, οι άνθρωποι πότε λυγίζουν στο ελαφρύ αεράκι και πότε «’Εν κονίῃσι χαμαὶ πέσεν αἴγειρος ὣς…..» πέφτουν καταγής. Και όσο και λυγίζουν οι άνθρωποι και να πέφτουν καταγής σαν τις λεύκες, τόσο το ποτάμι θα κυλάει στον ίσκιο τους και η ζωή θα κάνει αυτό που ξέρει να κάνει πολύ καλά. Να τραβάει πάντα μπροστά.
Βασιλική Μαργιόλα
