SLAPP: Όταν οι Αγωγές Απειλούν τη Δημοκρατία και την Ελευθερία του Λόγου
Γράφει ο Πέτρος Πρωτόγερος
SLAPP: Όταν οι Αγωγές Απειλούν τη Δημοκρατία και την Ελευθερία του Λόγου
Οι SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) είναι στρατηγικές αγωγές που χρησιμοποιούνται με σκοπό να φιμώσουν, να εκφοβίσουν ή να αποτρέψουν άτομα και οργανισμούς από το να εκφράζουν δημόσια κριτική ή να συμμετέχουν ενεργά σε θέματα δημοσίου ενδιαφέροντος. Παρότι οι ενάγοντες σε τέτοιες υποθέσεις συχνά επικαλούνται λόγους δυσφήμισης ή παραβίασης προσωπικών δεδομένων, ο πραγματικός στόχος είναι να προκαλέσουν οικονομική εξάντληση και ψυχολογική πίεση στους εναγόμενους.
Πώς Λειτουργούν οι SLAPP Αγωγές
Η βασική αρχή πίσω από τις SLAPP αγωγές είναι απλή: ισχυροί οικονομικοί ή πολιτικοί παράγοντες καταθέτουν αγωγές εναντίον δημοσιογράφων, ακτιβιστών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ή οποιουδήποτε εκφράζει δημόσια αντίθετη άποψη. Σκοπός δεν είναι η δικαίωση στο δικαστήριο αλλά η δημιουργία ενός εξουθενωτικού περιβάλλοντος που αναγκάζει τον εναγόμενο να σιωπήσει ή να αποσυρθεί.
Επιπτώσεις στην Ελευθερία της Έκφρασης
Οι SLAPP αποτελούν άμεση απειλή για τη δημοκρατία και την ελευθερία του λόγου. Δημοσιογράφοι που ερευνούν σκάνδαλα διαφθοράς ή περιβαλλοντικές οργανώσεις που αντιτίθενται σε επιβλαβή έργα υποδομής, συχνά βρίσκονται στο στόχαστρο. Αυτό δημιουργεί ένα κλίμα αυτολογοκρισίας, όπου η αποκάλυψη σημαντικών πληροφοριών ή η δημόσια κριτική αποφεύγεται από φόβο για πιθανές δικαστικές συνέπειες.
Το Νομοθετικό Πλαίσιο στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Στην Ελλάδα, οι πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των SLAPP αγωγών είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει οδηγία για την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τέτοιες πρακτικές. Η οδηγία αυτή αναμένεται να ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία, παρέχοντας στους εναγόμενους τη δυνατότητα να απορρίπτουν γρήγορα καταχρηστικές αγωγές.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχουν ήδη χώρες που έχουν προχωρήσει σε νομοθετικές πρωτοβουλίες για την προστασία από SLAPP αγωγές. Για παράδειγμα:
- Ιρλανδία: Έχει προτείνει νομοσχέδιο που επιτρέπει την ταχεία απόρριψη αγωγών SLAPP και επιβάλλει πρόστιμα σε ενάγοντες που κάνουν καταχρηστική χρήση του δικαστικού συστήματος.
- Γαλλία: Νόμος επιτρέπει την προστασία δημοσιογράφων και οργανώσεων από αβάσιμες αγωγές με στόχο τη φίμωσή τους.
- Μάλτα: Εισήγαγε μέτρα που παρέχουν νομική υποστήριξη και προστασία σε δημοσιογράφους που αντιμετωπίζουν SLAPP αγωγές.
Παραδείγματα και Δράσεις
Στην Ελλάδα, το 2021, το κόμμα ΜέΡΑ25 κατέθεσε τροπολογία για την εισαγωγή αντι-SLAPP νομοθεσίας, ενώ η ΠΟΕΣΥ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών) έχει δημιουργήσει Παρατηρητήριο SLAPPs, καταγράφοντας και αναδεικνύοντας σχετικές υποθέσεις. Παράλληλα, ελληνικά δικαστήρια έχουν ήδη αναγνωρίσει την ύπαρξη SLAPP αγωγών, απορρίπτοντας αγωγές ως καταχρηστικές.
Η Σημασία της Αντίστασης
Η αντιμετώπιση των SLAPP αγωγών είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Η ενίσχυση των νομικών εργαλείων και η προάσπιση της ελευθερίας του λόγου αποτελούν βασικούς πυλώνες για τη διασφάλιση της δημοκρατίας. Ο μόνος τρόπος να περιοριστεί η χρήση τέτοιων αγωγών είναι η υιοθέτηση ισχυρής νομοθεσίας και η ευαισθητοποίηση του κοινού.
Η μάχη κατά των SLAPP είναι μάχη υπέρ της ελευθερίας και της αλήθειας. Κάθε βήμα προς την καταπολέμηση αυτών των πρακτικών αποτελεί βήμα προς μια πιο ελεύθερη και δίκαιη κοινωνία.
Παρακάτω παρατίθενται οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για τη συγγραφή του άρθρου:
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Πρωτοβουλίες για την προστασία των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των δικαιωμάτων από καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες (SLAPPs). Lawspot
- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Συμφωνία για την οδηγία που προστατεύει από στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής (SLAPPs). Ergasianet
- Συμβούλιο της Ευρώπης – Δεύτερη ευρωπαϊκή διάσκεψη κατά των SLAPPs, προώθηση νομικών μέσων για την αντιμετώπιση των SLAPPs σε εθνικό επίπεδο. Reporter
- Ελλάδα – Πρωτοβουλίες όπως η τροπολογία του κόμματος ΜέΡΑ25 για την εισαγωγή αντι-SLAPP νομοθεσίας και η δημιουργία Παρατηρητηρίου SLAPPs από την ΠΟΕΣΥ. Poesy
- Νομοθετικές Πρωτοβουλίες σε Ευρωπαϊκές Χώρες:
- Ιρλανδία: Πρόταση νομοσχεδίου για την ταχεία απόρριψη αγωγών SLAPP και επιβολή προστίμων σε καταχρηστικούς ενάγοντες. PageNews
- Γαλλία: Νομοθεσία που προστατεύει δημοσιογράφους και οργανώσεις από αβάσιμες αγωγές με στόχο τη φίμωσή τους. PageNews
- Μάλτα: Μέτρα για νομική υποστήριξη και προστασία δημοσιογράφων από SLAPP αγωγές. PageNews
- Οργανώσεις και Αναφορές – Έκθεση του CASE για τις τάσεις και τις υποθέσεις SLAPPs στην Ευρώπη. The Case
Αυτές οι πηγές παρέχουν λεπτομερείς πληροφορίες για τις στρατηγικές αγωγές κατά της δημόσιας συμμετοχής (SLAPPs) και τις προσπάθειες αντιμετώπισής τους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
