Κείμενο του κου Χρίστου Σηλιγάρη από την ομιλία του στην παρουσίαση του βιβλίου του κου Ιάκωβου Γκανούλη «Για μια αρμονική συμβίωση με τη φύση».
Το αντικείμενο του βιβλίου αφορά την έρευνα και μελέτη της αλληλοεπίδρασης του ανθρώπου με τη φύση και τις συνέπειες από την αστόχαστη συμπεριφορά του ανθρώπου διαχρονικά. Αυτή πηγάζει από ψευδαισθήσεις περί υπεροχής του, έλλειψη αυτοπεριορισμού και την επιθυμία για υπερβολική κατανάλωση και διαχείριση των αγαθών που προσφέρει η φύση. Με τον τρόπο αυτό υποβαθμίζεται η ποιότητά τους σε βάρος της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Το βιβλίο προσφέρει προτάσεις για να καλύψει ένα κενό που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα από τις αρχές του 21ου αιώνα σχετικά με τη διακυβέρνηση των υδάτων, ως κυρίαρχου οικολογικού προβλήματος, με αποκορύφωμα την κλιματική αλλαγή με όλες τις εκφάνσεις της στις πρωτόγνωρες περιβαλλοντικές καταστροφές και προκλήσεις που βιώνουμε.
Δεδομένου ότι η αντιμετώπιση αυτού του εξαιρετικά σοβαρού προβλήματος από τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών, δεν αρκούν να δώσουν ουσιαστικές λύσεις, για τον απλούστατο λόγο ότι, πέραν από την αντίληψη ότι η ελεύθερη αγορά μπορεί να ρυθμίσει τα προβλήματα του νερού, επιπλέον χρησιμοποιείται ως επιχειρηματολογία, ότι δεν μπορούμε να τα βάλουμε με τη φύση, διότι τα ακραία της φαινόμενα μάς ξεπερνούν. Αφήνω στην κρίση σας να αξιολογήσετε το μοντέλο αντιμετώπισης από τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας της υδατικής ανεπάρκειας, της ρύπανσης των υδάτων και των ακραίων καταστροφικών πλημμυρικών φαινομένων, με όλα τα επακόλουθα που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια. Η επαναλαμβανόμενη δικαιολογία με το αφήγημα περί φαινομένων που μάς ξεπερνούν, μάς παραπέμπει σε εποχές του παρελθόντος, πριν τη γέννηση του Θαλή του Μιλήσιου και της Φιλοσοφίας (7ος π.Χ. αιώνας), όπου οι άνθρωποι, επειδή δεν μπορούσαν να εξηγήσουν τις αιτίες των ακραίων φυσικών φαινομένων, θεωρούσαν ότι αυτά προέρχονταν από υπερφυσικές και μυστηριώδεις θεϊκές δυνάμεις. Οι δικαιολογίες αυτές των αρμόδιων αρχών υποκρύπτουν, εμμέσως πλην σαφώς, ιδιοτελείς σκοπούς και μία αλόγιστη συμπεριφορά προς τους φυσικούς πόρους, που με επάρκεια προσφέρει η φύση στην ανθρωπότητα.
Όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, μετά τη 2η βιομηχανική επανάσταση, το ανθρωποκεντρικό μοντέλο διαχείρισης των φυσικών πόρων, που διαμορφώθηκε στο όνομα της αύξησης της παραγωγικότητας και της ανάπτυξης με στόχο τη μεγιστοποίηση του κέρδους, αποτέλεσε την αρχή αρνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η αλόγιστη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του πλανήτη, είχε ως αποτέλεσμα, η μητέρα γη να αδυνατεί πλέον να αναπληρώνει τις απώλειες από την υπερβολική κατανάλωση των αγαθών της. Η φύση αντέδρασε με το δικό της τρόπο στην αλαζονική συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντί της, προτάσσοντας την κλιματική αλλαγή ως πρώτη απάντηση.
Οι συνέπειες της άπληστης εξυπηρέτησης των οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων, πέραν της πρόκλησης των φυσικών καταστροφών και της ρύπανσης του περιβάλλοντος, έχουν επηρεάσει αρνητικά και την ποιότητα της ζωής. Είναι βέβαιο ότι, αν δεν παρθούν άμεσα μέτρα για την βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, η ανθρωπότητα κινδυνεύει να βιώσει στο εγγύς μέλλον το δράμα της επισιτιστικής ανεπάρκειας. Η κατάσταση αυτή ήταν εύλογο να προκαλέσει τα αντανακλαστικά και τις ανησυχίες του ειδήμονα καθηγητή των υδάτων, ο οποίος συνδέοντας το νερό με τη ζωή, αισθάνθηκε την ανάγκη και το καθήκον, να δώσει ουσιαστικές απαντήσεις μέσω της αρμονικής συμβίωσης με τη φύση και το σεβασμό των νόμων της φύσης από τον άνθρωπο.
Για να συνοψίσει διαχρονικά τις σχέσεις και τις αλληλοεπιδράσεις του ανθρώπου με τη φύση, ο συγγραφέας επέλεξε έναν εξαιρετικό τίτλο ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΜΒΙΩΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ, που με την πρώτη ανάγνωσή του γοητεύει, προκαλώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Πρόκειται για συγγραφικό πόνημα, το οποίο μελετά τη βιώσιμη ανάπτυξη, που η ανθρωπότητα από την εμφάνισή της πάνω στη γη, πασχίζει αδιάκοπα να αναζητεί. Επιλεκτικά και σκόπιμα ο συγγραφέας αρχίζει το διερευνητικό του ταξίδι από την περίοδο που ο Homo Sapiens εμφανίζεται στη Γη, φωτίζοντας έτσι το χθες με όρους εμπειρίας, έρευνας και γνώσης, που του δίνουν τη δυνατότητα να προτείνει μοντέλα κοινωνικής συμπεριφοράς για την ενάρετη διαχείριση των υδατικών πόρων και βιώσιμες πρακτικές χρήσης των υδάτων.
Το βιωματικό ταξίδι του, με επιστημονικά διερευνητικό χαρακτήρα, καθιστά το πόνημά του ιδιαίτερα σημαντικό για όλη την ανθρωπότητα, διότι διαπιστώνει ότι η πολιτική μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, που έχει προταθεί, μέσω της πράσινης μετάβασης, αν και είναι ζωτικής σημασίας, έχει ξεπεραστεί και αδυνατεί πλέον να αντιμετωπίσει τις συχνά επαναλαμβανόμενες καταστροφικές της επιπτώσεις στον πλανήτη, τις οποίες βιώνουμε τα τελευταία χρόνια με μεγαλύτερη ένταση. Θεωρώ ότι η πρότασή του είναι, εκ των ων ουκ άνευ, διότι συνιστά μια ολιστική προσέγγιση αντιμετώπισης της μη βιώσιμης ανάπτυξης. Ο συγγραφέας φέρνει στο δημόσιο διάλογο για συζήτηση ένα διαλεκτικό μοντέλο κοινωνικής συμπεριφοράς, το οποίο οι κυβερνήσεις και πολίτες, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, οφείλουν να μελετήσουν. Εκείνο που ξεχωρίζει στο πόνημα αυτό και το κάνει διαφορετικό από κάθε μορφής επιστημονικού ή λογοτεχνικού βιβλίου, είναι κατά την άποψή μου, ότι προσιδιάζει με εγχειρίδιο εκπαιδευτικού βιβλίου που προτείνει μοντέλα κοινωνικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με όρους ενάρετης και βιώσιμης διαχείρισης των υδατικών πόρων. Ο συγγραφέας, εκτός της άνευ προηγουμένου άρτιας και τεκμηριωμένης επιστημονικής του προσέγγισης εντάσσει στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ένα φιλοσοφικό διάλογο, που αποτελεί πρωτόγνωρη πρωτοτυπία για ένα επιστημονικό θέμα. Με αυτόν προσκαλεί τις αρμόδιες αρχές της Πολιτείας και όους τους πολίτες να πάρουν θέση για την αρμονική συμβίωση με τη φύση μέσω της ενάρετης υδρο-διακυβέρνησης.
Η φιλοσοφία, πηγή διερεύνησης της αλήθειας, με ρίζες στην πνευματική επανάσταση που ξεκίνησε στις εκβολές του Μαιάνδρου ποταμού, όπου Έλληνες άποικοι ίδρυσαν στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ. τη Μίλητο, δεν θα μπορούσε να είναι απούσα από ένα θέμα, που αφορά στη σχέση του ανθρώπου και όλου του ζωικού και φυτικού κόσμου με το νερό. Οι Μιλήσιοι φιλόσοφοι ήταν οι πρώτοι στην ιστορία της ανθρωπότητας που προσπάθησαν να κατανοήσουν τις αιτίες των φυσικών φαινόμενων με όρους φυσικών διεργασιών. Όταν οι πρόγονοί τους θεωρούσαν πως ο κόσμος προερχόταν από το χάος, και έπειτα από θεούς με ανθρώπινα χαρακτηριστικά, οι Ίονες διατύπωσαν την άποψη ότι τα στοιχεία που συγκροτούν το σύμπαν διέπονται από αντικειμενικούς νόμους. Για πρώτη φορά οι Μιλήσιοι φιλόσοφοι αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τον κόσμο ως ένα σύστημα οργανωμένο, που λειτουργεί με δικούς του κανόνες. Παρατηρώντας τη φύση ο Θαλής, συμπέρανε ότι η αρχή των πάντων, δηλαδή, το κοινό στοιχείο όλων των πραγμάτων είναι το νερό, το οποίο και αποτελεί την πρωταρχική πηγή ζωής. Για αυτόν το νερό δεν είναι μόνο ένα στοιχείο της φύσης, αλλά επιπλέον έχει και μία δύναμη, όπως όταν ρέει σε ένα ποτάμι, η όταν μεταμορφώνει ένα σπόρο σε φυτό.
Ο συγγραφέας εκτός από την αναφορά του στους προσωκρατικούς φιλοσόφους συμπεριλαμβάνει στο αφήγημά του και απόψεις του Σωκράτη και του Αριστοτέλη. Ο Σωκράτης είναι ο πρώτος που μεταφέρει τη φιλοσοφία από τη μελέτη της φύσης, στον κόσμο της ανθρώπινης υπόστασης, θέτοντας τα θεμέλια του Δυτικού πολιτισμού. Με τη μαιευτική του μέθοδο μέσω του διαλόγου, θέτει ερωτήσεις στους συνομιλητές, με στόχο να ανακαλύψουν μόνοι τους τις αλήθειες και να αποκτήσουν «το γνώθι σε αυτόν», επειδή πιστεύει ότι η κατανόηση του εαυτού μας είναι το κλειδί για μια ενάρετη ζωή. Η φιλοσοφική άποψη ότι τα αντίθετα είναι τα ίδια σε διαφορετική κατάσταση, είναι ένα άλλο γνώρισμα της Ελληνικής φιλοσοφίας. Ο Ηράκλειτος βλέποντας τη θάλασσα, διαπιστώνει ότι είναι ταυτόχρονα καθαρή και μολυσμένη, διότι εμπεριέχει τα αντίθετα: το αλμυρό νερό κατάλληλο και ευεργετικό για τα ψάρια που όμως είναι βλαβερό για τους ανθρώπους. Η ενότητα των αντιθέτων συνιστά μια θεμελιώδη φιλοσοφική έννοια, όπου η αντιπαράθεση των αντιθέτων είναι η ουσία της αρμονίας και της βιώσιμης ανάπτυξης, την οποία ο συγγραφέας λαμβάνει υπόψη του.
Ο καθηγητής γνωρίζει άριστα τα όρια της επιστημονικής και τεχνολογικής διαχείρισης των υδάτων. Στο πόνημά του μοχλεύει σκόπιμα και τη φιλοσοφική σκέψη, με τη βοήθεια της οποίας φωτίζει τις συγκρουσιακές σχέσεις των ανθρώπων και ειδικά των αρμόδιων φορέων, ως προς τον τρόπο διαχείρισης του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. Το μήνυμα του συγγραφέα είναι σαφέστατο και δεν έχει καμιά σχέση με διαμαρτυρία. Δεν αφορά μόνο τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας αλλά και τον κάθε πολίτη που επιθυμεί να ζει σε ένα κοινωνικό περιβάλλον, το οποίο να εγγυάται την υγεία με την αρμονική συμβίωση με τη φύση. Το μυθιστορηματικό, στην ουσία βιωματικό και ερευνητικό ταξίδι του ειδήμονα καθηγητή στον κόσμο της επιστήμης, ολοκληρώνεται με μία εικονική συνάντησή του στην όχθη του Ιλισού ποταμού με τον Σωκράτη. Στον Πλατωνικό διάλογο αποτυπώνεται γλαφυρά με την μαιευτική μέθοδο η διερεύνηση της ενάρετης διακυβέρνησης των υδάτων μέσω του σεβασμού των νόμων της φύσης και την ηθικολογική συμφιλίωση του ανθρώπου με αυτήν.
Το εν λόγω πόνημα, απαύγασμα των επιστημονικών γνώσεων του συγγραφέα με άρωμα φιλοσοφικής προσέγγισης ενός παγκόσμιου προβλήματος, συνιστά κατά την άποψή μου ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΗ ζωής και την επιτομή για την ενάρετη διαχείριση των υδατικών πόρων. Θεωρώ αναγκαίο να καταστεί Ευαγγέλιο για όλους τους αρμόδιους φορείς, που πρέπει να συνειδητοποιήσουν πως η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή με τα ακραία καταστροφικά της φαινόμενα που αντιμετωπίζει η χώρα και όλη η ανθρωπότητα απαιτεί τη μελέτη και γνώση των νόμων λειτουργίας της φύσης και το σεβασμό προς αυτούς.
ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΡΜΟΝΙΚΗ ΣΥΜΒΙΩΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ
ΥΠΟΤΙΤΛΟΣ: Ο Καθηγητής των υδάτων στα χρόνια της κρίσης χρέους
ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ & ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ-ΜΕΛΕΤΗ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ, 349 σελ., 19,80 €, e-book:13,99 € (www.epikentro.gr)
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ιάκ. Γκανούλης, Ομ. Καθηγητής της Πολυτεχνικής Σχολής στο ΑΠΘ
ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ: Χρ. Σηλιγάρης, Δρ. Εκπαιδευτικός
