Ζούμε σε μια εποχή που μιλά συνεχώς για συναισθήματα. Αναλύουμε, ερμηνεύουμε, εξηγούμε. Γεμίσαμε λέξεις για το τραύμα, για τα όρια, για την αυτοφροντίδα. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη φαινομενική συναισθηματική εγρήγορση, κάτι μοιάζει να λείπει. Μοιάζει να λείπει η πραγματική συνάντηση. Η ενσυναίσθηση έχει γίνει λέξη της μόδας. Χρησιμοποιείται σε πάνελ, σε εταιρικά σεμινάρια, σε αναρτήσεις κοινωνικών δικτύων. Συχνά όμως αντιμετωπίζεται σαν ένα ευχάριστο συναίσθημα: «νιώθω μαζί σου». Και εκεί σταματάμε. Αλλά η ενσυναίσθηση δεν είναι απλώς συναίσθημα. Είναι απόφαση.
Είναι η στιγμή που επιλέγω να μείνω. Να μην αποσυρθώ όταν ο άλλος με δυσκολεύει. Να μην τον ερμηνεύσω βιαστικά. Να μην υποτιμήσω το συναίσθημά του. Να μην γενικολογήσω. Είναι η απόφαση να αντέξω την αμηχανία της σιωπής, να αντέξω τη διαφορετικότητα, να αντέξω ακόμη και τον θυμό του άλλου χωρίς να τον δω ως απειλή.
Ως ψυχολόγος, αλλά κυρίως ως άνθρωπος, έχω διαπιστώσει ότι αυτό που μας δυσκολεύει περισσότερο δεν είναι να καταλάβουμε τον άλλον. Είναι να αντέξουμε αυτό που μας προκαλεί. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να αντέξουμε να σταθούμε στο δύσκολο του άλλου.
Η ενσυναίσθηση απαιτεί εσωτερικό χώρο. Και ο εσωτερικός χώρος δεν δημιουργείται από γνώσεις. Δημιουργείται από συμφιλίωση. Όσο πιο ασυμφιλίωτοι είμαστε με τα δικά μας κομμάτια, τόσο πιο εύκολα απορρίπτουμε τα κομμάτια των άλλων.
Γράφοντας το βιβλίο μου, «Ενσυναίσθηση, ακούγοντας με την καρδιά», δεν ήθελα να προσθέσω ακόμη μια θεωρητική ανάλυση. Δεν με ενδιέφερε να εξηγήσω μια έννοια. Με ενδιέφερε να υπενθυμίσω κάτι απλό και ταυτόχρονα βαθύ: ότι η ακρόαση δεν γίνεται μόνο με τα αυτιά.
Ακούμε με την καρδιά όταν επιτρέπουμε στον άλλον να υπάρχει χωρίς να τον διορθώνουμε.
Ακούμε με την καρδιά όταν δεν βιαζόμαστε να απαντήσουμε.
Ακούμε με την καρδιά όταν η παρουσία μας δεν έχει στόχο να αλλάξει τον άλλον, αλλά να τον συναντήσει.
Το βιβλίο γεννήθηκε από μια αγωνία: πώς μπορούμε να μιλάμε τόσο πολύ για τον άνθρωπο και ταυτόχρονα να δυσκολευόμαστε τόσο να τον αντέξουμε; Πώς γίνεται να έχουμε τόση πληροφορία και τόσο λίγη ουσιαστική σύνδεση;
Μέσα στις σελίδες του δεν θα βρει κανείς εύκολες απαντήσεις. Θα βρει όμως ερωτήματα. Και ίσως, ελπίζω, θα βρει έναν καθρέφτη. Όχι για να δει πόσο σωστά λειτουργεί, αλλά για να δει πού φοβάται να μείνει.
Γιατί η ενσυναίσθηση δεν είναι συμφωνία. Δεν είναι αποδοχή όλων των συμπεριφορών. Δεν είναι αδυναμία. Είναι μια βαθιά στάση απέναντι στην ανθρώπινη πολυπλοκότητα. Είναι η αναγνώριση ότι ο άλλος έχει ιστορία, ακόμη κι αν δεν την ξέρω. Ότι οι αντιδράσεις του έχουν ρίζες, ακόμη κι αν δεν τις βλέπω.
Ζούμε σε μια εποχή ταχύτητας. Αντιδρούμε πριν ακούσουμε. Σχολιάζουμε πριν κατανοήσουμε. Κρίνουμε πριν ρωτήσουμε. Η ενσυναίσθηση, όμως, επιβραδύνει. Μας καλεί να κάνουμε ένα βήμα πίσω. Να πούμε: «Περίμενε. Τι μπορεί να συμβαίνει εδώ;»
Και αυτό το “περίμενε” είναι πράξη γενναιότητας.
Γιατί πολλές φορές φοβόμαστε τη σύνδεση. Φοβόμαστε ότι αν πλησιάσουμε, θα εκτεθούμε. Ότι αν ακούσουμε πραγματικά, θα χρειαστεί να αλλάξουμε. Ότι αν καταλάβουμε, δεν θα μπορούμε πια να μείνουμε αδιάφοροι.
Η ενσυναίσθηση είναι μια ευάλωτη επιλογή, γιατί προκειμένου να συνδεθούμε με τον άλλον, θα πρέπει να συνδεθούμε με κάτι μέσα μας που μας θυμίζει αυτό το συναίσθημα.
Μας καλεί να μετακινηθούμε. Μας καλεί να παραμερίσουμε για λίγο κάποια κομμάτια του εαυτού μας και μας ζητά να κάνουμε χώρο για τον άλλον. Και ίσως γι’ αυτό την αποφεύγουμε περισσότερο απ’ όσο παραδεχόμαστε. Στο τέλος της ημέρας, δεν θυμόμαστε τους ανθρώπους που μας εξήγησαν τα πάντα. Θυμόμαστε εκείνους που μας έκαναν να νιώσουμε ότι χωράμε. Ότι μπορούμε να υπάρξουμε με τις αντιφάσεις μας, με τα λάθη μας, με την ευαλωτότητά μας.
Ίσως τελικά το πιο επαναστατικό πράγμα σήμερα δεν είναι να έχεις άποψη. Είναι να έχεις παρουσία. Και η παρουσία χωρίς ενσυναίσθηση είναι απλώς θόρυβος. Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, η ενσυναίσθηση δεν είναι δύσκολη επειδή δεν ξέρουμε τι σημαίνει. Είναι δύσκολη επειδή απαιτεί να σταματήσουμε να ακούμε μόνο τη φωνή μας. Και να τολμήσουμε, έστω για λίγο, να ακούσουμε με την καρδιά.
Δρ. Βασίλης Κιοσσές
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής
Τίτλος βιβλίου
Ενσυναίσθηση: Ακούγοντας με την καρδιά
Βιογραφικό
Ο Βασίλης Κιοσσές είναι ψυχολόγος- ψυχοθεραπευτής, απόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης. Ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του στην Προσωποκεντρική Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία και είναι κάτοχος Διδακτορικού Διπλώματος από το τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Κατά τη διάρκεια των διδακτορικών του σπουδών δημιούργησε το «Έλα στη θέση μου, Γιατρέ!», μία πρότυπη βιωματική εκπαίδευση γιατρών και επαγγελματιών υγείας στην ενσυναίσθηση. Η εκπαίδευση στη συνέχεια έγινε επιλεγόμενο μάθημα στο τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το «Έλα στη θέση μου, Γιατρέ!» έχει αποσπάσει πολλαπλές διακρίσεις, κορυφαία εκ των οποίων το 2019 στις Η.Π.Α. όπου κατέκτησε το Παγκόσμιο Βραβείο Καινοτομίας στην Προσωποκεντρική Ιατρική. Το 2022 βρέθηκε ξανά στην κορυφαία τριάδα παγκοσμίως με μια εφαρμογή εκπαίδευσης γιατρών στην ενσυναίσθηση μέσω εικονικής πραγματικότητας.
Έχει εργαστεί σε κοινωνικές δομές, δουλεύοντας για αρκετά χρόνια με γυναίκες θύματα κακοποίησης. Έχει διδάξει σε μεταπτυχιακά προγράμματα διαφόρων Ιατρικών Σχολών αλλά και σε σχολές ψυχοθεραπείας. Έχει δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, τρείς ομιλίες σε TEDx και εκατοντάδες εισηγήσεις σε πανελλήνια και διεθνή συνέδρια.
Σήμερα δουλεύει ιδιωτικά ως ψυχοθεραπευτής και παράλληλα εκπαιδεύει επαγγελματίες υγείας στην ενσυναίσθηση.
Dr. Vassilios Kiosses
Psychologist/ Psychotherapist
Empathy innovator
Speaker/ Trainer
vasilis.kiosses@gmail.com / (0030) 6974451680
